In februari 2024 boekte Jake Moffatt een vlucht bij Air Canada nadat zijn grootmoeder was overleden. De chatbot op de website vertelde hem dat hij zijn rouwkorting achteraf kon aanvragen. Dat klopte niet. De echte policy stond een pagina verderop op de site. Moffatt stapte naar de Canadese Civil Resolution Tribunal, en die veroordeelde Air Canada tot het betalen van het verschil. De uitspraak was helder: het maakt niet uit of het een medewerker of een chatbot is die de fout maakt. Het bedrijf blijft aansprakelijk voor wat het via zijn eigen kanalen zegt (Moffatt v. Air Canada, 2024 BCCRT 149).
Dat vonnis is klein in geld, groot in signaal. Vraag een willekeurige CFO wat er gebeurt als zijn AI-gedreven klantenservice hetzelfde doet, maar op honderdduizend interacties per maand, en de rekensom is onaangenaam. Vraag een CEO wat er gebeurt als een AI-tool het projectportfolio verkeerd voorrangt en er drie kwartalen resources naar de verkeerde initiatieven gaan. Vraag een PMO-manager wat er gebeurt als de risico-inschatting van een generatief model in een auditrapport belandt en de accountant vraagt hoe de cijfers tot stand kwamen. In alle drie gevallen is het antwoord hetzelfde: wie kan aantonen hoe de AI werkte, hoe hij werd getoetst en wie hem accepteerde, staat sterk. Wie dat niet kan, hangt.
Op 9 juni 2026 publiceerde het Project Management Institute daar de eerste antwoord op: The Standard for Artificial Intelligence in Portfolio, Program, and Project Management. Goedgekeurd door het American National Standards Institute, technologie-agnostisch en gebouwd rond de mens die de laatste beslissing neemt.
Waarom een standaard, en waarom nu
Op 30 oktober 1935 crashte het prototype van de Boeing Model 299, later bekend als de B-17 Flying Fortress, tijdens een demonstratievlucht op Wright Field in Ohio. De piloot, Major Ployer Hill, was ervaren maar was vergeten een simpele vergrendeling op het roer los te maken. Twee bemanningsleden kwamen om. Critici noemden het toestel te complex om te vliegen. Boeing dreigde het contract kwijt te raken. In plaats van het toestel af te schrijven kwamen de testpiloten van het Army Air Corps met een uitvinding zo prozaïsch dat niemand hem eerder had gedaan: een preflight-checklist. Sindsdien is de commerciële luchtvaart een van de veiligste vervoersmodi ter wereld. Atul Gawande beschrijft dit verhaal in The Checklist Manifesto als de oorsprong van de moderne checklist (Air & Space Forces Magazine).
Dezelfde methode werd in 2007 door de World Health Organization vertaald naar de operatiekamer. In acht ziekenhuizen wereldwijd daalde de sterfte na chirurgie van 1,5% naar 0,8% en het aantal complicaties van 11,0% naar 7,0%. Bijna een halvering, uit een A4'tje met vragen (NEJM · Haynes et al., 2009).
Een standaard is geen bureaucratie. Het is de voorwaarde om iets complex' op te schalen zonder ongelukken.
Wat ANSI eigenlijk is
Het American National Standards Institute is de coördinerende koepel voor vrijwillige industriestandaarden in de Verenigde Staten, opgericht in 1918. ANSI schrijft de normen niet zelf. Het accrediteert de organisaties die dat doen en waarborgt dat het proces open, consensus-gebaseerd en herzienbaar is. Een ANSI-goedgekeurde standaard heeft die procedure doorstaan.
Wat levert dat concreet op? Een paar voorbeelden waar iedereen mee in aanraking komt zonder erbij stil te staan:
- - ANSI Z87.1 schrijft voor waaraan veiligheidsbrillen moeten voldoen. De reden dat een lasser vandaag niet blind wordt is dat de bril ANSI Z87.1 draagt.
- - ANSI/ASME B1 legde in 1918 de moerdraden vast. Voor die tijd was elke Amerikaanse fabriek een eigen ecosysteem. Standaardisatie maakte massaproductie van munitie mogelijk in de Eerste Wereldoorlog en later de Ford-productielijn.
- - ANSI/ISO 9001 kwaliteitsmanagement. Onderzoek laat lagere klantklachten en minder herwerk zien in gecertificeerde organisaties.
De rode draad is niet dat de standaard slim is. Het is dat iedereen dezelfde standaard gebruikt. Pas dan wordt uitwisseling, opschaling en toezicht mogelijk. Voor AI in projectwerk was dat er tot nu toe niet.
Wat de PMI-standaard concreet vastlegt
Acht principes. Elk AI-initiatief in projectwerk moet aantoonbaar bijdragen aan strategische waarde, risico's beheersen, aan governance en compliance voldoen, mens en cultuur meenemen, ethisch verantwoord zijn, stakeholders betrekken, continu geoptimaliseerd worden en steunen op datakwaliteit die bewezen is.
Vijf performance domains. Strategy, Structure, Data, Technology en Stakeholders. Elk domein levert de vragen die je in elke projectfase moet kunnen beantwoorden.
Een expliciete AI life-cycle met zeven fasen, waarvan de laatste vaak wordt vergeten: retirement. Modellen mogen niet blijven draaien wanneer ze niet meer valide zijn.
Pierre Le Manh, CEO van PMI, vatte het bij publicatie samen: "When the world changed with GenAI, PMI had a responsibility to provide a global framework so that project professionals can lead adoption with clarity and confidence" (PMI persbericht, 9 juni 2026).
De standaard is technologie-agnostisch. Het schrijft niet voor welk model je gebruikt of welke tool je koopt. Het schrijft voor welke vragen beantwoord moeten zijn voordat het model in productie gaat en welke rol de mens houdt in de beslissing.
Waar de PMI-standaard raakt aan EU AI Act en ISO
De PMI-standaard staat niet op zichzelf. Wie de standaard toepast, zit dicht bij wat de EU AI Act en de bestaande ISO-normen vragen. Dat is bewust.
De EU AI Act trad in werking in 2024, met een gefaseerde invoering die in augustus 2026 zwaardere verplichtingen brengt voor hoog-risico systemen. Sancties lopen op tot 7% van de wereldwijde omzet. ISO/IEC 42001:2023 legt vast hoe organisaties een AI-managementsysteem inrichten. ISO/IEC 38507:2022 geeft bestuursorganen richtlijnen voor governance van AI.
De PMI-standaard vertaalt deze regelgeving en normen naar de wereld van portfolio, programma en project. Voldoe je aan PMI, dan heb je een groot deel van de bewijslast voor de andere frameworks al georganiseerd.
Waarom niet iedereen dit zomaar kan toepassen
Als je de standaard leest is de logica helder. Als je hem implementeert loop je tegen randvoorwaarden aan die veel organisaties niet ingericht hebben.
- - Portfolio-governance. Weet je welke AI-initiatieven bij je strategie passen en welke niet? Zonder gestructureerde waardering en prioriteitswaardering blijft AI een oplossing op zoek naar een probleem.
- - PPM-processen die de AI life-cycle dragen. Van initiatie tot retirement, met duidelijke rollen en gates.
- - Datakwaliteit als voorwaarde vooraf. Niet als aanname, niet achteraf.
- - Rol- en gate-verdeling met human-in-the-loop. Wie beslist wanneer? Wie tekent voor het risico?
- - Toolselectie die AI-uitbreidingen kan dragen. Je huidige PPM-tool moet mee kunnen.
Dit is precies waarom veel AI-projecten stranden. De focus ligt op de AI-werking en de output. De ontwerp-randvoorwaarden worden gedurende het project niet meegenomen. Veiligheid, betrouwbaarheid en bruikbaarheid raken gecompromitteerd. Het eindresultaat wordt een liability in plaats van meer productiviteit en kwaliteit.
Waarom The PMO Company
The PMO Company werkt sinds haar oprichting aan volwassen PMO- en PPM-processen bij organisaties. De PMI-standaard past integraal in het werk dat we doen: portfolio-governance, PPM-tool-selectie via projecttooling.nl, en implementatie van processen die AI-life-cycles daadwerkelijk kunnen dragen.
Sinds 2024, gestart met IBM WatsonX, loopt daarnaast onze AI4PMO-lijn. Doel: betrouwbare automatisering en ondersteuning van projectmanagers met AI als aanvulling op ons reguliere dienstenpalet. Twee concrete bewijsstukken:
- - Vera is een virtuele marketing-regisseur voor The PMO Company. Ze draait op onze eigen infrastructuur (OpenProject, NextCloud, ZeptoMail), werkt met een voorstel-eerst mandaat, en documenteert elke actie in werkpakketten. Alles wat naar buiten gaat wordt eerst door een mens goedgekeurd.
- Soriela is een virtuele projectondersteuner die dashboards leest in context. Geen dashboard-generator, wel een tweede paar ogen dat begrijpt wat er in de cijfers verandert en waar de aandacht heen moet.
Beide zijn gebouwd volgens de principes die de PMI-standaard nu formaliseert. Het waardeoordeel blijft bij de mens.
Ons advies
Wat wij aanraden voor de komende zes maande:
- Inventariseer waar AI al in projectwerk zit, ook de stille toepassingen. Excel-plugins, mail-assistants, samenvattingtools in vergaderplatforms.
- Toets tegen de acht principes. Waar mist bewijs?
- Kies één initiatief met bestuurlijk gewicht en organiseer daar de gate-review formeel.
- Sluit aan bij ISO/IEC 42001 als je richting AI-managementsysteem beweegt.
- Betrek de PMO vroeg in AI-initiatieven, niet pas bij oplevering.
Meer weten
Een uitgebreide whitepaper met de acht principes, de vijf performance domains, de zeven-fasen life-cycle en een concrete implementatie-checklist is beschikbaar op aanvraag. Wil je de whitepaper ontvangen? Laat dat hieronder dan even weten en we sturen het naar je toe!
White paper? JA